Ως ιστορικός τόπος χαρακτηρίζεται, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού και έπειτα από ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης στις Συκιές Θεσσαλονίκης.
Ο χαρακτηρισμός έρχεται μετά την αποκάλυψη, κατά τη διάρκεια εργασιών ανάπλασης, ομαδικών τάφων και ανθρώπινων σκελετών, τα οποία έφεραν στο προσκήνιο μια ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της νεότερης ιστορίας της πόλης.
Η συγκεκριμένη τοποθεσία, στην ευρύτερη περιοχή του Επταπυργίου, συνδέεται πλέον και επίσημα με τη μνήμη των εκτελέσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Η αποκάλυψη των 46 σκελετών
Οι τάφοι εντοπίστηκαν τον Νοέμβριο του 2024, όταν βρίσκονταν σε εξέλιξη εργασίες ανάπλασης στην περιοχή. Ακολούθησε ανασκαφική έρευνα υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, η οποία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2025.
Συνολικά βρέθηκαν 46 ανθρώπινοι σκελετοί. Από αυτούς, οι 44 εντοπίστηκαν σε πέντε ομαδικούς τάφους, ενώ δύο ακόμη βρέθηκαν σε διαταραγμένη κατάσταση.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, οι ταφές τοποθετούνται χρονικά στην περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, από το 1946 έως το 1949, και συνδέονται με εκτελέσεις κρατουμένων των φυλακών του Επταπυργίου – Γεντί Κουλέ.
Μεταξύ των εκτελεσμένων περιλαμβάνονταν, σύμφωνα με την ιστορική τεκμηρίωση, πολιτικοί κρατούμενοι και αγωνιστές που είχαν καταδικαστεί από τα έκτακτα στρατοδικεία της εποχής.
Η περιοχή έξω από τα τείχη, κοντά στις φυλακές του Επταπυργίου, είχε χρησιμοποιηθεί ως τόπος εκτελέσεων ήδη από την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής και συνέχισε να συνδέεται με εκτελέσεις και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου.
Στην ευρύτερη περιοχή είχαν εκτελεστεί εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι, γεγονός που είχε προσδώσει στον χώρο ιδιαίτερο ιστορικό και συμβολικό βάρος.
Η ανακάλυψη των ομαδικών τάφων ήρθε να προσθέσει ένα απτό και ιδιαίτερα σημαντικό τεκμήριο σε αυτή την ιστορική μνήμη.
«Δεν είναι αρχαιολογικό εύρημα. Είναι ιστορικό τεκμήριο»
Αναφερόμενη στον χαρακτηρισμό του πάρκου, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε τη σημασία της προστασίας του χώρου και της διατήρησης της μνήμης των ανθρώπων που συνδέονται με αυτόν.
Όπως δήλωσε:
«Η προστασία των τόπων της συλλογικής μας μνήμης αποτελεί προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι χώροι αυτοί δεν αποτελούν μόνο τμήμα του φυσικού περιβάλλοντος και αστικού ιστού των πόλεών μας. Είναι φορείς ιστορίας, μνήμης και ταυτότητας. Το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης, στις Συκιές, αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη σημαντικών ιστορικών γεγονότων και με την ιστορική διαδρομή της περιοχής. Η αποκάλυψη των ομαδικών τάφων δεν αποτελεί αρχαιολογικό εύρημα. Είναι ιστορικό τεκμήριο μιας συγκεκριμένης εποχής. Είναι οι άνθρωποι μιας ταραγμένης περιόδου της ιστορίας μας. Είναι οι νεκροί που, επί δεκαετίες, παρέμεναν χωρίς ταυτοποίηση. Ειδικά, για τις οικογένειές τους, είναι ένα κομμάτι της προσωπικής τους ταυτότητας και ιστορίας που αναζητούσε τη δικαίωσή του. Είναι προφανές ότι η Πολιτεία οφείλει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν, ώστε οι σκελετοί, όπου καταστεί εφικτό, να ταυτοποιηθούν και να αποδοθούν στις οικογένειές τους. Η προστασία και η ανάδειξη του χώρου αποτελεί ταυτόχρονα πράξη σεβασμού προς τους νεκρούς και ευθύνης απέναντι στη συλλογική μνήμη.»
Οι τάφοι εντοπίστηκαν τον Νοέμβριο του 2024, όταν βρίσκονταν σε εξέλιξη εργασίες ανάπλασης στην περιοχή. Ακολούθησε ανασκαφική έρευνα υπό την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, η οποία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 2025.
Συνολικά βρέθηκαν 46 ανθρώπινοι σκελετοί. Από αυτούς, οι 44 εντοπίστηκαν σε πέντε ομαδικούς τάφους, ενώ δύο ακόμη βρέθηκαν σε διαταραγμένη κατάσταση.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, οι ταφές τοποθετούνται χρονικά στην περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, από το 1946 έως το 1949, και συνδέονται με εκτελέσεις κρατουμένων των φυλακών του Επταπυργίου – Γεντί Κουλέ.
Μεταξύ των εκτελεσμένων περιλαμβάνονταν, σύμφωνα με την ιστορική τεκμηρίωση, πολιτικοί κρατούμενοι και αγωνιστές που είχαν καταδικαστεί από τα έκτακτα στρατοδικεία της εποχής.
Η περιοχή έξω από τα τείχη, κοντά στις φυλακές του Επταπυργίου, είχε χρησιμοποιηθεί ως τόπος εκτελέσεων ήδη από την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής και συνέχισε να συνδέεται με εκτελέσεις και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου.
Στην ευρύτερη περιοχή είχαν εκτελεστεί εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι, γεγονός που είχε προσδώσει στον χώρο ιδιαίτερο ιστορικό και συμβολικό βάρος.
Η ανακάλυψη των ομαδικών τάφων ήρθε να προσθέσει ένα απτό και ιδιαίτερα σημαντικό τεκμήριο σε αυτή την ιστορική μνήμη.
«Δεν είναι αρχαιολογικό εύρημα. Είναι ιστορικό τεκμήριο»
Αναφερόμενη στον χαρακτηρισμό του πάρκου, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε τη σημασία της προστασίας του χώρου και της διατήρησης της μνήμης των ανθρώπων που συνδέονται με αυτόν.
Όπως δήλωσε:
«Η προστασία των τόπων της συλλογικής μας μνήμης αποτελεί προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι χώροι αυτοί δεν αποτελούν μόνο τμήμα του φυσικού περιβάλλοντος και αστικού ιστού των πόλεών μας. Είναι φορείς ιστορίας, μνήμης και ταυτότητας. Το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης, στις Συκιές, αποδεικνύεται άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μνήμη σημαντικών ιστορικών γεγονότων και με την ιστορική διαδρομή της περιοχής. Η αποκάλυψη των ομαδικών τάφων δεν αποτελεί αρχαιολογικό εύρημα. Είναι ιστορικό τεκμήριο μιας συγκεκριμένης εποχής. Είναι οι άνθρωποι μιας ταραγμένης περιόδου της ιστορίας μας. Είναι οι νεκροί που, επί δεκαετίες, παρέμεναν χωρίς ταυτοποίηση. Ειδικά, για τις οικογένειές τους, είναι ένα κομμάτι της προσωπικής τους ταυτότητας και ιστορίας που αναζητούσε τη δικαίωσή του. Είναι προφανές ότι η Πολιτεία οφείλει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν, ώστε οι σκελετοί, όπου καταστεί εφικτό, να ταυτοποιηθούν και να αποδοθούν στις οικογένειές τους. Η προστασία και η ανάδειξη του χώρου αποτελεί ταυτόχρονα πράξη σεβασμού προς τους νεκρούς και ευθύνης απέναντι στη συλλογική μνήμη.»
Η ιστορική σύνδεση με το Επταπύργιο
Η σημασία του Πάρκου Εθνικής Αντίστασης ενισχύεται από τη γειτνίασή του με το Επταπύργιο και τα τείχη της Θεσσαλονίκης, έναν χώρο με ιδιαίτερη ιστορική φόρτιση.
Στην ευρύτερη περιοχή συνυπάρχουν ίχνη διαφορετικών περιόδων της ιστορίας της πόλης, από την αρχαιότητα και τη βυζαντινή εποχή έως τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία.
Το οικόπεδο όπου βρίσκεται σήμερα το πάρκο πέρασε στην κυριότητα του τότε Δήμου Συκεών το 1966 και παρέμεινε για χρόνια αδόμητο. Το 1983 αποφασίστηκε η διαμόρφωσή του σε «Πάρκο Εθνικής Αντίστασης», ενώ το 1997 τοποθετήθηκε μνημειακή στήλη αφιερωμένη στους εκτελεσμένους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του Εμφυλίου Πολέμου της περιόδου 1941-1949.
Η ανακάλυψη των ομαδικών τάφων προσέδωσε πλέον νέα διάσταση στον χαρακτήρα του χώρου, μετατρέποντάς τον σε ένα σημαντικό τεκμήριο της συλλογικής μνήμης.
Προστασία και ανάδειξη του χώρου
Με την υπουργική απόφαση, το Πάρκο Εθνικής Αντίστασης προστατεύεται σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4858/2021 για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς θεωρείται τόπος που συνδέεται με ιστορικά γεγονότα εξαιρετικής σημασίας για τη νεότερη ιστορία της Θεσσαλονίκης και της χώρας.
Το πάρκο βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Δημοτικής Ενότητας Συκεών, ανήκει στον Δήμο Νεάπολης–Συκεών και καταλαμβάνει έκταση περίπου 1.916 τετραγωνικών μέτρων.
Η διαδικασία τεκμηρίωσης της ιστορικής αξίας του χώρου ξεκίνησε το 2025, με τη συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Νεάπολης–Συκεών και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.
Ο επίσημος χαρακτηρισμός έρχεται να διασφαλίσει ότι η ιστορία που αποκαλύφθηκε κάτω από το σημερινό πάρκο θα παραμείνει ζωντανή, ενώ παράλληλα ανοίγει τον δρόμο για την περαιτέρω έρευνα και, όπου αυτό καταστεί δυνατό, την ταυτοποίηση των ανθρώπινων λειψάνων και την απόδοσή τους στις οικογένειές τους.
Πηγή κειμένου και φωτογραφίας: rthess.gr
